Klimaat en milieu

Religieuze perspectieven op klimaat en duurzaamheid

Dit kennisdossier biedt een diepgaand overzicht van de standpunten en opvattingen van verschillende wereldreligies ten aanzien van klimaat, klimaatverandering en duurzaamheid.

Christendom

De christelijke traditie herbergt een scala aan meningen over milieu-ethiek, vaak gestuurd door verschillende interpretaties van Bijbelse teksten.

Enkele belangrijke overwegingen zijn:

Rentmeesterschap: Genesis 2:15 (“De Heer God bracht de mens dus in de tuin van Eden, om die te bewerken en erover te waken.”) wordt vaak geïnterpreteerd als een oproep tot rentmeesterschap, waarbij mensen de verantwoordelijkheid hebben om voor de aarde te zorgen.
Wederkerigheid: In veel christelijke denkwijzen bestaat er een wederkerigheid tussen de zorg voor de armen en de zorg voor de aarde. Beide worden gezien als een morele plicht.
Zorg voor Schepping: In Kolossenzen 1:16 staat dat alles door God en voor God is geschapen, wat een theologische basis biedt voor het respecteren en bewaren van alle vormen van leven en ecosystemen.

Katholieken en protestanten

De Katholieke Kerk, geleid door de Paus, heeft een centrale autoriteit die standpunten kan innemen over kwesties zoals klimaatverandering.

Paus Franciscus heeft bijvoorbeeld in zijn encycliek “Laudato Si” expliciet de zorg voor het milieu aangepakt en heeft opgeroepen tot dringende actie tegen klimaatverandering. Hij spreekt over het concept van “integrale ecologie”, dat sociale en milieu-gerelateerde zaken met elkaar verbindt.

Katholieken kunnen deze richtlijnen zien als een morele plicht, hoewel individuele meningen nog steeds kunnen variëren.

Protestantse denominaties zijn over het algemeen gedecentraliseerd en missen een enkel centraal gezag zoals de paus. Dit kan leiden tot een breed scala aan meningen over klimaatverandering en duurzaamheid binnen verschillende protestantse denominaties.

Sommige Protestantse groeperingen, zoals de Evangelische Kerk in Duitsland, hebben krachtige verklaringen afgelegd ter ondersteuning van milieuactivisme en klimaatactie. Anderen, vooral in de Verenigde Staten, hebben misschien een meer sceptische houding, vaak gekoppeld aan conservatieve politieke opvattingen.

Islam

De Islam benadrukt een evenwichtige en duurzame relatie met de natuur:

Rentmeesterschap (Khalifa): In de Koran (6:165) staat dat mensen zijn aangesteld als rentmeesters van de aarde. Dit wordt vaak geïnterpreteerd als een plicht om voor het milieu te zorgen.
Balans (Mizan): De Koran benadrukt het belang van het handhaven van een evenwicht in de natuurlijke wereld en waarschuwt tegen overmatig gebruik en verspilling (Quran 7:31).
Bescherming van de natuur (Hima): De Profeet Mohammed richtte beschermde gebieden op, bekend als hima, wat een vroeg precedent biedt voor het behoud van natuurlijke hulpbronnen. Moslims hebben een specifieke verplichting om rentmeesterschap over de natuur uit te oefenen.

Dit toont aan dat duurzaamheid en zorg voor het milieu intrinsiek zijn aan de islamitische leer.

Soennisme en Sjiisme

Soennitische en sjiitische moslims delen een gemeenschappelijke islamitische ethiek die het milieu respecteert en waarden zoals rentmeesterschap (Khalifa), balans (Mizan) en bescherming van de Hima.

Verschillen tussen de twee groepen komen meestal voort uit politieke, historische en culturele verschillen, eerder dan uit fundamentele verschillen in hun religieuze overtuigingen.

Dus, in de praktijk, zouden eventuele verschillen in hun houding ten opzichte van klimaatverandering en duurzaamheid eerder te maken hebben met de specifieke culturele of nationale context waarin ze zich bevinden dan met hun religieuze doctrines.

Hindoeïsme

Het Hindoeïsme ziet de aarde als Moeder Aarde (Prithvi Mata), die respect en zorg verdient:

Dharma (plicht): In het hindoeïsme wordt het gezien als de dharma (morele plicht) van de mens om voor de aarde te zorgen.
Ahimsa (geweldloosheid): Het principe van geweldloosheid strekt zich ook uit tot het milieu en wordt gezien als een oproep tot duurzaamheid.
Cycli van de Natuur (Rta): De hindoe-kosmologie benadrukt het belang van het respecteren van de cycli van de natuur en de noodzaak om ons gedrag hierop af te stemmen.

Boeddhisme

Het Boeddhisme legt sterk de nadruk op harmonie met de natuur door middel van zijn leer van onderlinge verbondenheid en mededogen:

Inter-zijn: De filosofie van “inter-zijn” stelt dat alle dingen onderling verbonden zijn en dat de gezondheid van de aarde direct verbonden is met de gezondheid van de mens.
Ahimsa: Net als in het Hindoeïsme, is Ahimsa een sleutelelement in het Boeddhisme en wordt het ook toegepast op het milieu.
Rechtvaardigheid: Het Boeddhisme promoot een benadering van milieu-ethiek die sociale en ecologische rechtvaardigheid combineert.

Jodendom

Het Jodendom moedigt zorg voor het milieu aan door middel van verschillende religieuze wetten en concepten:

Tikkun Olam (Wereldherstel): Het concept van Tikkun Olam wordt vaak geïnterpreteerd als een oproep tot milieuactivisme of het ‘repareren van de wereld’.
Shmita (Sabbatsjaar): Tijdens het Shmita-jaar ligt het land braak, wat de noodzaak van duurzaam landgebruik en milieu-bewustzijn onderstreept.
Bal Tashchit (Vermijd verspilling): Dit principe, afkomstig uit Deuteronomium 20:19-20, verbiedt onnodige vernietiging of verspilling, inclusief van natuurlijke hulpbronnen.